Manifestatie De Groep van Delft

De manifestatie De Groep van Delft, die plaatsvond in het najaar van 2010, vertelde het verhaal van een groep ondernemende studenten aan de afdeling Bouwkunde, van de Technische Hogeschool in Delft, in de jaren dertig van de vorige eeuw én hun verdere leven. Studenten die met een brede, vakoverstijgende en onbevangen blik de maatschappelijke onrust tegemoet traden. Via een publicatie, een tentoonstelling, een debat, lezingen, theater, film– en muziekavonden werd dit vooralsnog vergeten deel van de Nederlandse geschiedenis tot leven gebracht en kwam in beeld hoe deze groep haar invloed heeft gehad op het naoorlogse Nederland. Daarbij speelden ook de wel groot geworden namen van, onder meer, Joris Ivens, Le Corbusier, Gerrit Rietveld, Marinus Jan Granpré Moliere en Mannus Franken een rol.

achtergrond
De manifestatie kwam voort uit de rijkdom aan materiaal, ontdekt tijdens het onderzoek ten behoeve van het boek ‘Moderniteit in een behoudende omgeving. Jan Albarda en De Groep van Delft’. Dit boek, van de hand van de auteurs Jan Molema en Suzy Leemans, werd uitgegeven door Jap Sam Books en is te verkrijgen bij de boekhandel of via www.japsambooks.nl (ISBN 978-94-90322-17-5).

4. affiche D16MMTerugkijkend op de faculteit Bouwkunde in Delft, in de jaren dertig van de vorige eeuw, is er vaak het beeld van een sombere en in zichzelf gekeerde periode waarin het conservatisme van de Delftse School het vooruitgangsdenken van de jaren ervoor in verdrukking bracht. Het ligt genuanceerder; een enthousiaste groep studenten, later geformeerd onder de naam De Groep, bracht destijds de architectuurdiscussie op gang, waarbij zowel Granpré Moliere – later gezien als leider van de Delftse School – als de kopstukken van de ‘nieuwe architectuur’, onder wie Gropius, Breuer, Le Corbusier, Lurçat, Duiker, Rietveld, Oud en Van Eesteren, betrokken waren.

In de tijd waarin de leden van De Groep studeerden, vormden drie gebeurtenissen hoogtepunten voor die discussie. In 1928 werd voor de viering van het 16de lustrum van het Delftsch Studenten Corps het openluchtspel D.16.M.M. (Mensch en Machine) opgevoerd, waaraan vooruitstrevende kunstenaars als de schrijver Mannus Franken, de componist Leo Smit, de regisseur Albert Van Dalsum en de filmmaker Joris Ivens deelnamen. Het openluchtspel maakte  grote indruk op de studenten en vormde de basis voor een verdere zoektocht naar een nieuwe maatschappij. Op 1, 2 en 3 december 1930 vond de Internationale Leergang voor Nieuwe Architectuur plaats, een conferentie georganiseerd door ‘Practische Studie’, met in het bestuur Joost Boks, Hendrik Jan Brusse en Jan Horatius Albarda. Deze bijeenkomst, niet formeel ondersteund door de Afdeeling Bouwkunde, bracht de kopstukken van CIAM bijeen die kort ervoor in Brussel het derde congres hielden. Op 3 april 1933 hield Hendrik Jan Brusse de voordracht ‘Wat Wij Willen’ ter gelegenheid van de oprichting van De Groep. Hierin riep hij op tot meer ruimte voor vernieuwing die, naar de mening van De Groep, ontbrak binnen de architectuuropleiding.


manifestatie

Stichting Analyse van Gebouwen STAG initieerde de manifestatie De Groep van Delft, die plaatsvond van april tot en met november 2010. Centraal stond de tentoonstelling met gelijke naam, die aandacht gaf aan: Jan Albarda, Hendrik Jan Brusse, Joost Boks, John van Erp, Jan de Ranitz, Piet Donk en enkele anderen, door niet alleen hun architectonisch werk te tonen, maar vooral ook door deze architecten als mens te portretteren. Daartoe werden materialen als: tekeningen, maquettes, schilderijen, geluidsopnamen, brieven, posters, geschriften en films getoond, maar ook meubels, verlichtingsarmaturen en zelfs muziekinstrumenten.

Deze diashow vereist JavaScript.

Bij de opening van de tentoonstelling werd het boek ‘Moderniteit in een behoudende omgeving – Jan Albarda en De Groep van Delft’ gepresenteerd. Voor, tijdens en na de tentoonstelling werden, op diverse locaties, avonden georganiseerd met specifieke, aan de tentoonstelling gerelateerde, thema’s. Zo werd er een programma samengesteld rond de Filmliga, met een lezing en de vertoning van enkele films in samenwerking met de Joris Ivens Stichting en Delfts Filmhuis Lumen. De Leo Smit Stichting was betrokken bij twee avonden met uitvoering van muzikale werken van Leo Smit, Bob Hanf en Ignace Lillien. Tijdens de Mooi Weer Spelen werd het openluchtspel D.16.M.M. weer tot leven gebracht, terwijl het Delftsch Studenten Corps het toneelstuk Donogoo Tonka in hedendaagse bewerking opvoerde. De linkse politiek had De Groep niet onberoerd gelaten, met name Jan Albarda kwam uit een ‘rood nest’. In samenwerking met de Wiardi Beckman Stichting werd dan ook een lezingenprogramma opgezet, waarin een beeld geschetst werd van de politieke omgeving waarin De Groep zich ontwikkelde. In het voorjaar van 2010, in de aanloop naar de opening van de tentoonstelling, werd in samenwerking met Studium Generale in Delft en Rotterdam een lezingenreeks gehouden over de deelnemende internationale kopstukken van de Internationale Leergang voor Nieuwe Architectuur. Op 4 en 5 november 2010 werd bovendien, in samenwerking met de faculteit Bouwkunde, A10 Media en Bureau Europa, een hedendaagse versie van deze bijeenkomst georganiseerd.

Locatie van de tentoonstelling was de expositieruimte van 38CC  in het kantoorgebouw aan de Hooikade nr. 13 in Delft (Bacinol). Dit gebouw, opgeleverd in 1931 voor de firma Braat en ontworpen door ir. Jan de Bie Leuveling Tjeenk, staat de architectuur voor die voor De Groep zo belangrijk geacht werd; modern in vorm en ruimtegebruik, maar met aandacht voor detail en bescheiden ornament. Het gebouw bevat onder andere twee indrukwekkende glas-in-lood werken van Vilmos Huszár.